Yunan mitolojisinde göze çarpan bir figür olan Narkissos sadece bir tragedya kahramanı olmakla kalmamıştır. Narkissos aynı zamanda hayatımızda ve psikolojide kullandığımız bazı kavramları oluşturmuştur. Narkissos’un öyküsünü öğrenmek bu kavramları daha iyi anlamamızı sağlar. Ayrıca Narkissos’u tanımak eski dönem edebi eserlerdeki atıfları da anlamamıza yardımcı olur. Örneğin İlahi Komedya’nın yazarı Dante eserinde Narkissos’a değinmiştir. Bu yazımızda Narkissos’un kimliği ve “Narkissos’un aynası” kavramlarına değineceğiz.

NARKİSSOS MİTİ VE EFSANESİ NEDİR?

Boeotia’nın Thespiae ilinde dünyaya gelen Narkissos’un babası nehir tanrısı olan Kephissos’un ve çeşme perisi Liriope’nin oğluydu. Narkissos büyüleyici güzelliği ve görenleri kendisine hayran bırakan cazibesi ile etrafında birçok hayran toplamıştı. Fakat Narkissos kibrinden dolayı tüm bu hayran kitlesini geri çevirmiş ve kendi başına yaşam sürmüştür. Çünkü Narkissos diğer insanların kendisine layık olmadığını düşünmektedir. Fakat bu tutumu Narkissos’un başına türlü belalar açacak ve lanetleri üzerine çekecektir. Bir gün Ekho (Echo) isimli çok güzel bir peri Narkissos’a aşık olur. Ekho, Hera tarafından Zeus’un diğer tanrıçalarla olan ilişkisini gevezeliğiyle örtbas etmesinden dolayı lanetlenmiş ve kendi başına konuşamayacak hale gelmiştir. Ekho sadece kendisine konuşan kişinin son sözlerini tekrar edebilmektedir. Narkissos tarafından reddedilen Ekho umutsuzluk içinde arkasında aşkını çağlayan yankıdan başka bir şey bırakmadan solup gider.

NERGİS ÇİÇEĞİNİN ve EKONUN KÖKENİ

Narkissos’un diğer talibi ise Ameinias’tır. Ameinias, Narkissos kendisini acımasızca reddettikten sonra çılgına döner ve kendisini Narkissos’un kapısının önünde öldürerek intihar eder. Ameinias bu ıztırabın intikamını alması için ölmeden önce Nemesis’e yakarır. Nemesis bu çağrıyı kabul eder ve Narkissos’un suda gördüğü kendi yansımasına aşık olmasını sağlar. Artık gözünü kendi imgesinde hiç ayıramayan Narkissos zaman içinde tıpkı başkalarına yaptığı gibi solup gider ve Nemesis’in laneti üzerine bir nergis çiçeğine döner. Bazı mitologlar da vardır ki onun pişmanlık acısıyla intihar ettiğini ve akan kanından nergis çiçeklerinin çıktığını söyler. Her halükarda Narkissos bir nergise dönüşür. Ovidius kendi eserinde Narkissos ile ilgili şunu anlatır: “Bir gün Narkissos’un annesi kör bir kahine oğlunun ömrünün uzun sürüp sürmeyeceğini sorar. Kahinin yanıtı “Eğer kendini bilmezse güneşin altında uzun bir ömrü olacak” şeklinde olur. Bu yanıt Narkissos henüz 15 yaşındayken verilirken anlamı daha sonra ortaya çıkacak ve bir denizde kendi imgesini kucaklamak isteyen Narkissos ölecek ve bir nergise dönüşecektir.

NARKİSSOS’UN GÜNÜMÜZE ETKİSİ

Narsisizm kavramının kökeni Narkissos’a dayanır. Herkesin aşkını ve sevgisini reddedip kendi güzelliğine kapılan bir insanın nihayet kendi kibri içinde eriyeceğini anlatır Narkissos miti. Bu sebeple Narkissos daha sonraki yıllarda psikolojik bir tanımlamaya dönüşecektir. Ayrıca nergis çiçeği de Narkissos ile aynı kökten gelmektedir ki Narkissos öldükten sonra bir nergise dönüşür. Bunun yanı sıra Narkissos’un annesi ve Narkissos’un babası da farklı familyalardaki çiçeklerin isimleridir. Narkissos daha sonraları tıp bilimindeki narkoza da ismini verecektir. Ayrıca Narkissos’a aşık olan Echo isimli peri ölümüne kadar sevgisini dile getiren yankılar yayar. Bugün de buna ‘eko’ ismini veriyoruz. ‘Narkissos’un aynası’ da bir anlamda narkozu simgeler. Önlerinde gördükleri şeyin gerçek olduğunu sanan insanlar aslında Narkissos’un aynasına bakmakta ve oradaki yansımayı görmektedirler. Kimi zaman televizyonları veyahut sosyal medya ile Narkissos’un aynasına bakan insanlar neye baktıklarını dahi bilmeden öylece seyrederler. Yıllar gelip geçer ve bu insanlar tıpkı bir nergis çiçeği gibi solar.

Narkissos hikayesinden de anlayacağımız gibi dünyaya bakış şeklimiz dünyayı kurar. Narkissos’un bakış açısı kendine yönelil ve bencilce olduğundan sadece kendini görebildi. Hepimiz madem ki Narkissos’un aynası gibi kendimizden çıkan ışığın yansımasını görüyoruz o halde hayata karşı neyi yansıttığımızı iyi bilmeliyiz. Yani arapların ‘men dakka dukka’(“kapı çalanın kapısı çalınır”) dedikleri gibi hayata karşı yaydığımız iyilik ve kötülükler geri dönüp bize tesir edecektir. Narkissos’un benliğini öne çıkaran kibri nihayetinde yalnızlığı içinde ölmesine sebep oldu. Nergis çiçeğine dönüşmesi ise aslında Narkissos’un bu güzelliğini uygun bir biçimde kullansa güzel bir hayata kavuşabileceğini anlatır. Fakat geçmiş artık değiştirilemezdir. Bir gün “Ölüm Çeşmesi”nin (Narkissos’un kendi yansımasını görüp aşık olduğu kuyu”) başında ağlayan Naidalara (Naiadlar akarsularda yaşayan nymphlerdir. İnsanlara benzer biçimde ölümlü olup tatlı sularda yaşarlar) şöyle seslenilir: “Yakınmalarını bırak; Naiadlar ölüm çeşmesinin yanında istedikleri kadar iç çeksin ama Narkissos artık duymaz.”